مداخله زود هنگام در بیماری پریودنتال (1)

نقش پلاک باکتریایی به عنوان عامل شناسایی اولیه ی التهاب لثه و نیز بیماری پریودنتال غیر قابل تردید و قطعی است. ¹ در هر صورت ، واکنش فرد در مقابل پلاک می تواند به واسطه ی بسیاری از عوامل دیگر ، که معروف به عوامل شناسایی ثانوی یا عوامل "خطر" هستند و شروع، پیشروی و وضعیت بالینی را به صورت کامل مشخص می کنند تغییر کند.

تحقیقات حاکی از آن است که عوامل محیطی نظیر سیگار کشیدن و استرس ، و مشکلات روحی روانی از جمله افسردگی ، اضطراب و تغییرات در احساسات در زندگی (شامل طلاق و مصیبت و از دست دادن عزیزان) هم جزء عواملی هستند که در شناسایی بیماری پریودنتال دخالت دارند. سایر بیماران از جمله بیماران دیابتی یا بیماران دارای زمینه ی ژنتیکی ² نیز در معرض ابتلا به آن قرار دارند.

اگر التهاب لثه درمان نشود ممکن است منجر به بیماری پریودنتال شود ولی این گونه برآورد می شود که تا 20 درصد جمعیت افراد بزرگسال به واسطه ی تحلیل لثه ها ³ در معرض خطر از دست دادن چندین دندان خود قرار می گیرند. برای تمامی دندانپزشکان ، شناسایی بیمارانِ "در معرض خطر" که بیشتر مستعدِ ابتلا به بیماری پریودنتال هستند در اولویت قرار دارد چرا که مداخله ی زودتر ، می تواند تاثیر بسزایی در اتخاذ تصمیمات بالینی داشته باشد.

عوامل خطر

سیگار کشیدن

سیگار کشیدن ، به دلیل پیامدهای منفی آن برای سلامت سیستمیک عمومی بدن ، یکی از پرخطرترین اعتیاد هاست. علاوه بر آن ، سیگار کشیدن مهم ترین عامل خطر تغییر پذیرِ بیماری های پریودنتال محسوب می شود. ⁴

دود تنباکو ،علاوه بر نیکوتین ، شامل 4000 جزء سمی و سرطان زاست و به همین دلیل لازم است معاینه ی بررسی سرطان دهان بر روی بیمارانی که سیگار می کشند به طور مرتب انجام گیرد. ⁵ بدون شک نیکوتین و محصولات فرعی آن ، به واکنش میزبان در برابر عفونت آسیب می رسانند و تاثیرات زیر را بر روی بافت های پریودنتال بر جای می گذارند:

· گرمای حاصل از دود ، احتمال کاهش چسبندگی لثه را افزایش می دهد. ⁶

· تولید کلاژن و ترشح پروتئین را کاهش می دهد و از استخوان سازی جلوگیری می کند که موجب اختلال در بهبودی زخم ها ، آسیب پذیری بیشتر نسبت به بیماری پریودنتال ، و موفقیت کمتر مداخلات درمانی می شود. ⁷

· از بین بردن مواد سمی و سلول ها و باکتری های بیماری زا توسط سلول های PMN کاهش می یابد.

· افزایشِ رسوبات و جرم ها اغلب در پیِ سیگار کشیدن رخ می دهد و می تواند موجب پایداری پلاک ها شود.

· در اغلب اوقات ، تعداد باکتری های بی هوازی ناحیه ی زیر لثه از جمله T.forsythia و P.gingivalis افزایش می یابد.

· کاهشِ تولید ایمونوگلوبولین (Ig2) که می تواند آسیب پذیری را در برابر عوامل بیماریزای میکروبی معمول و غیر معمول افزایش دهد.

نتایج درمان در بیمارانی که سیگار می کشند ، به طور متوسط ، نسبت به افراد غیر سیگاری قطعا ضعیف تر است. هر گونه کار ترمیمی ، به عبارت دیگر ترمیم جراحی تحلیل های استخوانی را ، چه بر روی دندان طبیعی و چه ایمپلنت ، می بایستی با دقت مورد بررسی قرار داد و در مورد بیمارانی که از عوامل خطرزای دیگری مانند بهداشت دهانی نامناسب ، دیابت و بیماران دارایِ polymorphism و غیره نیز برخوردارند ، می بایستی از انجام چنین درمانی خودداری کرد. ⁸

دندانپزشکان ، اکثر بیماران خود را دست کم دوبار در سال بایستی ملاقات کنند و از این رو برای یاری دادن آنها در روند ترک تنباکو در موقعیت مناسبی قرار دارند. سعی کنید بیمار را در بحث ها و گفتگوهای برانگیزاننده پیرامون ترک سیگار شرکت دهید و به چهار موردِ پرسش ، توصیه ، همیاری و هماهنگی بپردازید. اثربخشی برنامه های مخصوص ترک از جمله شکل های متفاوت جایگزینی نیکوتین به اثبات رسیده است. در فقدان نیکوتین ، دارویی نظیر بوپروپیون نیز به لحاظ بالینی مورد تایید قرار گرفته است.

دیابت

دیابت ملیتوس یکی از نمونه های بارز بحران های پزشکی است که تاثیر قابل ملاحظه ای بر بهداشت دهان می گذارد. ¹⁰ نقص نهفته در دیابت ، ضعف و عدم توانایی نگهداریِ سطح طبیعی گلوکز خون است ؛ این اختلال منجر به اختلال در متابولیسم چربی ها ، کربوهیدرات ها و پروتئین می شود. شواهد حاکی از آن است که دیابت خطر ابتلا به بیماری پریودنتال را افزایش می دهد، اینکه دیابت نوع دوم ، با افزایش بروز Interleukin-1B و Interleukin-6 در بافت های ملتهب پریودنتال در بیماران دیابتی همراه است ، که به موضوعات غیر دیابتی مرتبط هستند، و اینکه بروز بیش از اندازه به این صورت ، می تواند در پیِ مکانیسمی رخ دهد که به واسطه ی آن دیابت نوع دوم تخریب پریودنتال را افزایش می دهد. ¹¹

بیماری های التهابی از هر نوعی ، از جمله آن دسته ای که بر دهان اثر می گذارند ، ترکیباتی را تولید می کنند که می تواند مقاومت انسولین را افزایش دهد. از این رو ، مشکلات بیماری پریودنتال در بیماران دیابتی مشکل خاصی به شمار می رود به ویژه اگر تحت کنترل قرار نگرفته باشد. در هر صورت ، کنترل درمان های پریودنتال به بیمار کمک می کند تا کنترل سوخت و ساز خود را بهبود بخشد.¹²

بیماری های قلبی – عروقی

بیماری قلبی و بیماری پریودنتال وجوه اشتراک بسیاری دارند. یکی از این موارد ، التهاب است که موجب تنگ شدن شریان های تاجی می شود و پریودنشیوم را از بین می برد. پروتئین سی رآکتیو (CRP) ، نوعی نشانه ی سیستمیکِ التهاب است و سطوح پلاسمایِ این عامل ، نشان دهنده ی احتمال بروز انفارکتوس میوکارد و سکته میوکارد در آینده است. در بیماران مبتلا به بیماری پریودنتال ، در بیشتر مواقع سطوح پروتئین سی رآکتیو (CRP) افزایش یافته است و شواهد حاکی از آن است که التهاب شدید و مزمن دهان ممکن است منجر به بروز بیماری های قلبی – عروقی (CVD) شود. ¹³

مطالعات جانوری به ویژه ،حاکی از شواهد برانگیزاننده ای است که مسیرهای بیولوژیکی معینی ممکن است موجب شوند یک بیماری بر بیماری دیگر اثر بگذارد ؛ باکتری های پریودنتالی در بقایای پلاک ها یافت می شوند که موجب تنگ شدن شریان های تاجی می شوند. در تحقیقی ایجاد بیماری پریودنتال در خرگوش ها باعث تجمع پلاک در شریان های تاجی آنها می شود. ¹⁴ در هر صورت ، در اکثر مواقع عوامل خطر دیگری نظیر فربهی و سیگار کشیدن هم در این مورد دخیل و سهیم هستند ، از این رو ، بیماری پریودنتال می تواند به جای آنکه عامل ایجاد بیماری های قلبی عروقی به شمار رود ، نشانه ی آن باشد. ¹⁵

بارداری

شواهد حاکی از آن است که بیماری پریودنتال ، زایمان پیش از موعد و وزن کم نوزاد هنگام تولد را به همراه دارد که هر دوی این موارد ، نوزاد را به لحاظ پزشکی در معرض افزایش عوارض و اختلالات قرار می دهد. ¹⁶ علاوه بر آن ، شواهدی نیز وجود دارد مبنی بر آن که ارتباطی بین زایمان پیش از موعد و بیماری پریودنتال در ناحیه دندان عقل در زنان باردار وجود دارد. ¹⁷ آزمایشی از مایع سرویکالی، سطوح بسیار بالاتری از واسطه ی التهابی پروستاگلاندین E2 را در زنانی نشان داد که نوزادان با وزن کم و زایمان پیش از موعد داشتند. در هر صورت ، تحقیقات دیگر ارتباطی را بین نوزادان نارس و بیماری پریودنتال نشان نداده است. ¹⁸ با وجود این ، لازم است که به زنان باردار، اهمیت بهداشت کامل دهان و ارتباط بین پلاک و التهاب لثه در زمان بارداری را گوشزد کرد. در صورت نیاز، مصرفِ دهانشویه ضد میکروبی ، نظیر کلروهگزیدین دی گلوکونات، را نیز می بایستی توصیه کرد تا اثر باکتری های بیماری زا را کاهش دهد. گرچه متخصصان زنان و زایمان و یا ماماها دقت نظر کمتری در مراقبت های دندانپزشکی در این گروه دارند.

استرس

شواهد بسیاری در دست است که استرس با بیماری پریودنتال مرتبط است. می توان فهمید که بیماری که تحت فشارهای روحی قرار دارد ممکن است چندان مراقب بهداشت معمول دهان خود نباشد ولی نحوه ی برخورد آنها با استرس نیز در این امر موثر است. به نظر می رسد بیمارانی که در مواجهه با آن ، شیوه ی "دفاعی" دارند ، بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری های پریودنتال قرار دارند تا بیمارانی که در مواجهه با آن ، راه کار بی توجهی را انتخاب می کنند. ¹⁹